Panama hủy hợp đồng cảng chiến lược ở hai đầu kênh đào
Chính phủ Panama vừa công bố quyết định hủy bỏ các hợp đồng điều hành cảng biển được cấp cho một công ty có trụ sở tại Hồng Kông. Những cảng này nằm ở hai đầu của kênh đào Panama, huyết mạch của thương mại toàn cầu.
Động thái này được đăng trên công báo chính thức vào ngày 23/2/2026. Các quyền quản lý bị thu hồi theo một phán quyết trước đó của Tòa án Tối cao Panama. Đối với Panama, đây là bước đi nhằm bảo đảm lợi ích công cộng và an ninh quốc gia.
Các cảng bị ảnh hưởng là Balboa và Cristobal
Hai cảng quan trọng bị thu hồi quyền điều hành là Balboa và Cristobal. Balboa nằm ở phía Thái Bình Dương, còn Cristobal ở phía Đại Tây Dương. Cả hai đều là điểm giao thương hàng hải trọng yếu nối liền các đường biển quốc tế.
Trước đây, cảng thuộc quyền khai thác của Panama Ports Company (PPC) – một công ty con của CK Hutchison có trụ sở tại Hồng Kông. PPC đã điều hành hai cảng này trong hơn hai thập kỷ trước khi hợp đồng bị tuyên bố vi hiến bởi Tòa án Panama.
Lý do hủy bỏ hợp đồng
Việc hủy bỏ hợp đồng không đơn thuần là quyết định hành chính. Tòa án Tối cao Panama tuyên bố hợp đồng nhượng quyền của PPC vi phạm hiến pháp. Theo đó, các điều khoản trước đây đã ưu ái quá mức cho PPC, thiếu cạnh tranh và không gắn với lợi ích quốc gia.
Phán quyết này được ban hành sau khi Panama tiến hành một cuộc kiểm toán và xem xét pháp lý lâu dài, trong đó phát hiện nhiều bất cập trong việc gia hạn hợp đồng trước đó.
Chính phủ tiếp quản và vận hành tạm thời
Ngay sau khi hợp đồng bị hủy, Panama đã tiếp quản toàn bộ cơ sở hạ tầng tại hai cảng. Điều này bao gồm cả cần cẩu, phương tiện, hệ thống máy tính và phần mềm vận hành.
Để không gây gián đoạn hoạt động, chính quyền đã ký các hợp đồng tạm thời với hai công ty vận tải biển quốc tế. APM Terminals – đơn vị của Maersk (Đan Mạch) – được giao điều hành cảng Balboa. Trong khi đó, Terminal Investment – công ty con của Mediterranean Shipping Company (MSC, Thụy Sĩ) – vận hành cảng Cristobal.
Việc này nhằm đảm bảo tuyến vận tải huyết mạch không bị gián đoạn trong quá trình Panama thiết lập các hợp đồng mới.
Cạnh tranh địa chính trị phía sau quyết định
Lý do chính trị đằng sau quyết định này được nhiều chuyên gia đánh giá là không nhỏ. Tranh chấp chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc liên quan tới ảnh hưởng tại khu vực Mỹ Latinh đã kéo Panama vào trung tâm.
Trước đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump lên tiếng cáo buộc Trung Quốc thông qua các doanh nghiệp của nước này có thể “can thiệp” vào hoạt động tại kênh đào Panama, một tuyến thương mại trọng yếu.
Mỹ coi việc kiểm soát hạ tầng chiến lược của Panama có ý nghĩa lớn đối với an ninh thương mại toàn cầu. Quyết định này được Washington hoan nghênh và xem là bước đi nhằm hạn chế ảnh hưởng quá lớn của các công ty liên quan đến Trung Quốc trong khu vực.
Phản ứng từ CK Hutchison và phía Trung Quốc
Phía CK Hutchison gọi quyết định của Panama là “trái pháp luật” và đang xem xét các biện pháp pháp lý để phản đối. Công ty này tuyên bố sẽ khởi kiện tại trọng tài quốc tế vì cho rằng quyền lợi kinh doanh bị xâm phạm.
Trong khi đó, chính quyền Trung Quốc tái khẳng định sẽ bảo vệ quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp nước này. Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho rằng phán quyết và hành động của Panama là “coi thường sự thật và vi phạm lòng tin”.
Tác động tới kinh tế và thương mại toàn cầu
Hai cảng Balboa và Cristobal đều đóng vai trò then chốt đối với thương mại quốc tế, vì chúng nằm ngay cửa ngõ kênh đào Panama. Kênh này vận chuyển khoảng 5 % lượng hàng hóa thế giới mỗi năm và là tuyến nối biển giữa Đại Tây Dương và Thái Bình Dương.
Quyết định hủy bỏ hợp đồng điều hành có thể làm thay đổi cục diện khai thác cảng trong khu vực. Việc vận hành tạm thời bởi các công ty lớn của châu Âu nhằm đảm bảo hoạt động ổn định trong khi Panama lên kế hoạch đấu thầu mới.
Rủi ro và bất định pháp lý
Động thái này vẫn đặt ra nhiều câu hỏi pháp lý và kinh tế. CK Hutchison có thể mất quyền điều hành lâu dài nếu Panama tiếp tục đấu thầu với các điều khoản mới.
Đồng thời, tranh chấp pháp lý có thể kéo dài trong nhiều năm. CK Hutchison đã bắt đầu trình đơn trọng tài quốc tế và điều này có thể ảnh hưởng tới môi trường đầu tư tại Panama.
Tầm nhìn dài hạn cho Panama
Chính quyền Panama khẳng định sẽ xây dựng một khung nhượng quyền mới minh bạch và cạnh tranh hơn. Họ tuyên bố sẽ không trao hợp đồng điều hành cảng chiến lược cho một đơn vị duy nhất như trước.
Quyết định này nhằm thu hút nhiều nhà đầu tư quốc tế và tránh tình trạng độc quyền trong khai thác cảng. Đây cũng là bước để Panama củng cố vị thế khu vực và thị trường quốc tế.
Kết luận
Panama đã chính thức hủy quyền điều hành cảng của công ty Hồng Kông tại hai điểm chiến lược quanh kênh đào. Họ tiếp quản và ủy quyền vận hành tạm thời cho các công ty châu Âu như Maersk và MSC trong khi chuẩn bị đấu thầu mới.
Quyết định này không chỉ có ý nghĩa kinh tế mà còn mang trọng tâm địa chính trị mạnh mẽ, khi Mỹ và Trung Quốc tìm cách mở rộng ảnh hưởng tại khu vực. Panama đang tìm cách bảo đảm lợi ích quốc gia trong thời đại cạnh tranh hạ tầng chiến lược.
Xem thêm:
Lý Do Cần Thu Phí Pin Khi Gửi Hàng: Quy Định, Rủi Ro và Sự Cần Thiết Trong Vận Chuyển Hiện Đại
Tin tức và phân tích quan hệ Việt – Mỹ: Hướng đi mới trong hợp tác chiến lược